Health Literacy Card
ระยะ (Staging) ของ มะเร็งเต้านมตามระบบ TNM
นพ.ชลทิศ อุไรฤกษ์กุล (2019-08-04)
 

TNM คือ ระบบในการพิจารณาว่ามะเร็งอยู่ในขั้นไหน หรือ Staging โดยจะพิจารณาร่วมกันใน 3 ปัจจัยได้แก่

  1. T หมายถึง Tumor โดยการพรรณาเกี่ยวกับ ก้อนมะเร็งนั้นจะพิจารณาขนาดของก้อน  โดยก้อนเล็กค่า T จะน้อยกว่าก้อนใหญ่
  2. N หมายถึง Node Involement  หรือการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง
  3. M หมายถึง Metastasis คือการที่มะเร็งแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆ
T = Tumor แบ่งเป็น
  • TX ไม่สามารถประเมินขนาดของก้อนมะเร็งได้
  • T1 ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของก้อน น้อยกว่าหรือเท่ากับ 2 ซ.ม. โดย T1 สามารถแบ่งย่อยได้เป็น
    • T1mic - อาศัยกล้องจุลทัศน์เห็นขนาดก้อนเล็กกว่า 0.1 ซ.ม. หรือเรียกว่ามี Microinvasion
    • T1a - ขนาดก้อน > 0.1 ซ.ม. แต่ <= 0.5 ซ.ม.
    • T1b - ขนาดของก้อน > 0.5 ซ.ม. แต่ <= 1 ซ.ม.
    • T1c - ขนาดของก้อน > 1 ซ.ม.
  • T2  ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของก้อนมากกว่า 2 ซ.ม. แต่ไม่มากกว่า 5  ซ.ม.
  • T3  ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของก้อนมากกว่า 5 ซ.ม.
  • T4 ขนาดของก้อนขยายไปจนถึง ผนังหน้าอก หรือผิวหนัง หรือทำให้เกิดการอักเสบจนเห็นผิวหนังที่มีก้อนอยู่เกิดการอักเสบ บวม แดง โดยสามารถแบ่งย่อยได้เป็น
    • T4a - ก้อนขยายไปยังผนังทรวงอก
    • T4b - ก้อนขยายไปยังผิวหนังบริเวณทรวงอก
    • T4c - ก้อนขยายไปทั้งผนังทรวงอกและผิวหนัง
    • T4d - มะเร็งที่มีการอักเสบ โดยผิวหนังที่เหนือก้อนมะเร็งมีการอักเสบ บวม แดง ร้อน และปวดเมื่อเวลาไปสัมผัส

N = Node Involement แบ่งเป็น 

  • NX ต่อมน้ำเหลืองไม่สามารถประเมินได้  ยกตัวอย่างกรณีที่ได้ทำการผ่าตัด เอาต่อมน้ำเหลืองออกไปก่อนหน้านั้น
  • N0 = ไม่มีเซลมะเร็งในต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง
  • N1 = พบเซลมะเร็งเฉพาะที่รักแร้  แต่ไม่พบที่ตำแหน่งอื่นๆ
  • N2 = พบเซลมะเร็งที่ต่อมน้ำเหลืองใต้กระดูกซี่โครง หรือถ้าที่รักแร้จะเป็นแบบติดแน่นกับอวัยวะอื่นด้วย แบ่งย่อยได้เป็น
    • N2a - พบเซลมะเร็งที่ต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้ที่ติดแน่นกับอวัยวะอื่น
    • N2b - พบเซลมะเร็งที่ต่อมน้ำเหลืองที่อยู่ข้างใต้กระดูกซี่โครง (the internal mammary nodes) ไม่ว่าจะเห็นโดยการ Scan หรือ สัมผัสได้โดยแพทย์ผู้ตรวจ โดยไม่มีหลักฐานว่ามีเซลมะเร็งที่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้
  • N3 พบเซลมะเร็งของต่อมน้ำเหลืองที่อยู่เหนือหรือใต้กระดูกไหปลาร้า หรือพบได้ทั้งต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้ร่วมกับใต้กระดูกซี่โครง แบ่งย่อยได้เป็น
    • N3a - พบเซลมะเร็งของต่อมน้ำเหลืองที่ใต้กระดูกไหปลาร้า (collarbone)
    • N3b - พบเซลมะเร็งของต่อมน้ำเหลืองทั้งที่รักแร้และใต้กระดูกซี่โครง
    • N3c - พบเซลมะเร็งของต่อมน้ำเหลืองที่เหนือกระดูกไหปลาร้า (collarbone)
M = Metastasis
  • Mx = ไม่สามารถประเมินการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆได้
  • M0 = ไม่มีหลักฐานของการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆ
  • M1  = มะเร็งแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆ นอกเหนือจากเต้านมหรือต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้
การพิจารณา TNM ร่วมกัน
การจะพิจารณา Staging นั้น จะนำ TNM มาพิจารณาร่วมกัน เช่นก้อนมะเร็งเต้านมขนาด 3 ซม.(T2) และพบเซลมะเร็งที่ต่อมน้ำเหลืองที่ีรักแร้เท่านั้น (N1) ไม่พบหลักฐานของการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆ นอกจากต่อมน้ำเหลืองที่บริเวณรักแร้ (M0) สามารถเขียนได้เป็น T2 N1 M0 Staging มะเร็งเต้านมโดยใช้ TNM