ใส่หน้ากากวิ่ง แล้วเป็นยังไง สงสัยกันมานาน ลองกับตัวเองซะเลย เพราะตอนนี้สวนเปิด คนเริ่มใส่หน้ากากไปวิ่งสวน มีอยู่ 2 แบบ
  1. ใส่ตลอด
  2. ใส่เข้าสวน แล้วถอดตอนวิ่ง

แล้วใครผิด ถูก ตอบได้มั้ย??

ต้องเข้าใจก่อนว่าใส่หน้ากาก เข้าที่สาธารณะ เพราะอะไร
  1. กันเราติดเชื้อจากคนอื่น อันนี้ ถ้าถอดหน้ากากออก ก็แค่เดือดร้อนตัวเองใช่มะ เราอาจจะไม่แคร์
  2. กันคนอื่นติดเชื้อจากเรา อันนี้ถ้าถอดหน้ากากออก จะส่งผลเสียกับส่วนรวมถูกมั้ยคะ
###อย่าบอกว่าเราไม่เป็น ไม่มีอาการ เพราะตอนนี้ข้อมูลออกมาเยอะพอควรแล้วว่ามีคนมีเชื้อ แต่ไม่มีอาการ และสามารถแพร่กระจายได้อีกด้วย ในสวนสาธารณะ มีอากง อาม่า อาอึ้มไปรำมวยจีน ไท้เก๊ก มากมาย คนเหล่านี้เปราะบางมาก ถ้าเราดันเป็น asymptomatic carrier (มีเชื้อแต่ไม่มีอาการ) แล้วเราถอดหน้ากากออก ก็อาจจะกระจายเชื้อให้อากงที่เราวิ่งผ่านก็ได้ ซึ่งไม่ควรทำอย่างยิ่ง****
โดยสรุป ถ้าไม่สามารถอยู่ห่างไกลคน เกิน 2 เมตรได้ ต้องใส่หน้ากากเสมอ เพื่อกันทั้งเราและคนอื่น ***

คำถามที่สงสัยมานาน ว่าใส่หน้ากากวิ่งแล้วจะเป็นยังไง

ก่อนหน้านี้มีแต่คำอธิบายตามหลักการ ว่าจะเกิดอะไรขึ้นบ้าง วันนี้ จะมาเล่าให้ฟัง เป็นผลการทดลองกับตัวเอง (เล่นเอง เจ็บเอง นักเลงพอออออ)​
ต้องบอกก่อนว่า ตอนนี้เป็น พญ. อายุ 38 ปี regular exercise (ตอนนี้ไม่ได้ฟิตสุดๆ เพราะบาดเจ็บ แต่ยังออกกำลังกายสม่ำเสมอ) VO2 max ตาม garmin 49 (เศร้า เพราะปลายปีที่แล้วได้ 54) ปกติตอนนี้วิ่ง pace 6.3 min/km หัวใจจะเต้นประมาณ 125-132 ครั้งต่อนาที (VO2 max คือการใช้ออกซิเจนของร่างกายในระดับสูงสุด เมื่อเราออกกำลังกายหนักสุดที่ไหว)

   โดยสมมติตัวอย่าง real life practice คือ คิดว่าชีวิตจริง คนที่ใส่หน้ากาก วิ่งก็จะอารมณ์ประมาณนี้ ก็เลยลองทำดังนี้ สิ่งที่ต้องการดูคือ เกิดอะไรขึ้นกับร่างกายบ้าง ตอนใส่หน้ากาก

   การทดลองดังนี้
  1. วิ่งใส่หน้ากากผ้า แบบที่ประชาชนใช้ทั่วๆไป แบบที่เป็นทรง 3D mask ลองหายใจธรรมดา อยู่ในระดับกลางๆ ใกล้เคียงกับ surgical mask หรือหน้ากากทางการแพทย์ธรรมดา
  2. ออกกำลังกาย zone 2 โดยเอาเพซเดิมที่เคยได้ zone 2 คือ 6.3 ตอนไม่ได้ใส่หน้ากากเป็นเกณฑ์ วิ่งบนสายพาน มี warm up 5 นาที แล้ววิ่ง zone 2 ต่อจนครบ 30 นาที แถมด้วยการเพิ่มเป็น zone 3 อีก 5 นาที
  3. ตรวจก๊าซออกซิเจน และคาร์บอนไดออกไซด์ตั้งแต่ก่อนวิ่ง และตรวจทุก 5 นาที ก่อนวิ่ง ระหว่างวิ่ง และหลังวิ่ง (สำหรับแพทย์ ก็คือ ใส่ A-line แล้ว ดูด arterial blood gas ตรวจ ทุก 5 นาที นั่นเอง)
  4. วัดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในหน้ากาก เพื่อดูว่ามีการคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ในหน้ากาก ส่งผลให้เราหายใจเอาคาร์บอนไดออกไซด์กลับเข้าไปใหม่หรือไม่ (วัด end-tidal CO2 โดยใช้ CO2 nasal cannula)
  5. ระหว่างวิ่ง จะทำการบันทึกความรู้สึกเหนื่อยอยู่ทุก 5 นาที และจะถามตัวเองตลอด ว่ารู้สึกอย่างไรบ้าง ขณะวิ่งกับหน้ากาก
  6. ทำการทดลองในห้องแอร์ อุณหภูมิ 24 องศา

ผลการศึกษา

  1. ทำจนจบ protocol ที่ตั้งใจไว้
  2. ไม่เหนื่อยอย่างที่คิด ความรู้สึกเหนื่อย อยู่แค่ประมาณ เหนื่อยหน่อยๆ แต่รำคาญหน้ากากเยอะอยู่
  3. อัตราการเต้นของหัวใจ สูงกว่าปกติ ประมาณ 5-10 ครั้งต่อนาที ในแต่ละช่วงเวลา
  4. การเพิ่มขึ้นของอัตราการเต้นของหัวใจชันกว่าไม่ใส่หน้ากากเล็กน้อย คิดว่าถ้าวิ่งหนักกว่านี้ น่าจะเห็นชัดขึ้น (ดังกราฟที่ 4 และเมื่อทดสอบ Paired T-Test มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P=0.000) ดังตารางที่ 1)
  5. ไม่พบภาวะเลือดเป็นกรดเลย (pH อยู่ที่ 7.44-7.45 ตลอด)
  6. ออกซิเจนในเลือด (PaO2) ต่ำลงเรื่อย โดยเฉพาะตอนที่เพิ่ม speed ช่วงท้ายไปเป็น zone 3 พบว่ามี mild hypoxemia หรือออกซิเจนในเลือดต่ำเล็กน้อยร่วมด้วย (ดังกราฟที่ 1)
  7. คาร์บอนไดออกไซด์ ไม่ได้คั่งอย่างที่คาดไว้ตอนแรก ปอดสามารถขับ CO2 ได้ดีมากๆ แต่!!! เกิดการหายใจกลับของคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2 rebreathing) จริงๆ จะเห็นได้จาก FiCO2 ไม่เป็น 0 บางครั้งสูงถึง 8 บางครั้งลดลง ซึ่งสัมพันธ์กับการขยับหน้ากาก (ดังกราฟที่ 2 ไม่ได้ถอด แค่ขยับบ้าง ซึ่งตอนนั้นขยับเพราะมันจะหลุด) ซึ่ง CO2 rebreathing นี้ทำให้เกิดภาวะออกซิเจนต่ำตอนท้ายของการออกกำลังกาย (น่ากลัวมาก เพราะไม่รู้สึกเหนื่อยผิดปกติเลย)
  8. CO2 gap ไม่สูงอย่างที่ควรจะเป็น (อันนี้คนทั่วไปข้ามได้) ภาวะปกติ ค่า PaCO2 จะสูงกว่า EtcO2 เล็กน้อย (ดังกราฟที่ 3) (เหมือนตอนก่อนวิ่ง และตอน recovery) แต่ขณะออกกำลังกาย EtCO2 จะสูงกว่า PaCO2 แต่นี่จะเห็นได้ว่า gap ไม่สม่ำเสมอ คิดว่าน่าจะสัมพันธ์กับ rebreathing
กราฟ 1 ออกซิเจนในเลือด ตกลงเรื่อยๆ โดยไม่รู้เหนื่อเลย
กราฟ 2 มีการคั่งของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในหน้ากากเกิดขึ้นจริง ที่แกว่งสูงๆต่ำๆน่าจะเกิดจากการขยับหน้ากาก (แต่ไม่ได้ถอด)

ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดและจากลมหายใจ ปกติตอน Rest เส้นเขียวจะสูงกว่าเส้นฟ้า ส่วนตอนออกกำลังกายเส้นฟ้าจะสูงกว่าเส้นเขียว
กราฟ 4 อัตราการเต้นของหัวใจในความเร็วที่เท่าๆกันขณะใส่ Mask และไม่ใส่ Mask

ตารางที่ 1 เมื่อเปรียบเทียบอัตราการเต้นหัวใจระหว่างไม่ใส่ Mask กับไม่ใส่ Mask โดยใช้ Paired T-Test พบว่าค่าเฉลี่ยอัตราการเต้นของหัวใจแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P=0.000) โดยใส่ Mask มีค่าเฉลี่ยของอัตราการเต้นของหัวใจเท่ากับ 132 ครั้ง/นาที ส่วนไม่ใส่ Mask เท่ากับ 119 ครั้งต่อนาที (ส่วนนี้ admin นำข้อมูลจากราฟที่ 4 มาคำนวณด้วย Paired T Test จึงขออนุญาตผู้เขียน ณ.ที่นี้ด้วย)

ข้อสังเกต

  1. ไม่ใช่การทำ Cardiopulmonary exercise test แต่เป็นการ exercise test under mask แล้ว monitor parameters ต่างๆ เท่าที่ทำได้
  2. ไม่สามารถวัด ventilation O2 consumption, CO2 production ได้ เพราะถ้าทำ CPET มันจะทำคู่กับหน้ากากผ้าไม่ได้

การนำไปใช้

  1. หน้ากากผ้า แบบ 3D เวลาใช้ออกกำลังกาย มีการคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ในหน้ากากจริงๆ ทำให้เกิดภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำ เมื่อออกกำลังกายถึงจุดหนึ่ง
  2. อันตรายอยู่ที่ ตอนที่เกิดภาวะ ออกซิเจนในเลือดต่ำลง ไม่ได้รู้สึกเหนื่อยแต่อย่างใด ดังนั้น การฟังเสียงร่างกาย อาจจะไม่ไวพอ น่ากลัวในคนที่มีโรคหัวใจซ่อนอยู่ อาจจะทำให้เกิดภาวะวิกฤตขึ้นมาได้ ถ้าคน fit มากๆ อยากออกกำลังกาย outdoor จริงๆ ควรทำเป็น low to moderate intensity exercise และทำการใส่หน้ากาก ให้เปิดหน้ากากออกเป็นระยะ โดยแนะนำให้แวะจิบน้ำทุก 2 กิโลเมตร ช่วงนี้เป็นช่วงสำคัญมาก เพราะตอนจิบน้ำเราจะเอาหน้ากากออก ตอนเอาหน้ากากออก จะเป็นช่วงที่ทำให้คาร์บอนไดออกไซด์ที่ค้างในหน้ากากได้ระบายออก และแนะนำให้ออกกำลังกายไม่เกิน 1 ชั่วโมง***
  3. ไม่แนะนำให้คนที่มีโรคประจำตัว หรือมีความเสี่ยงสูงต่อโรคปอด โรคหัวใจ ผู้สูงอายุ มาใส่หน้ากากออกกำลังกาย
  4. ไม่รู้ว่าหน้ากากแบบอื่นจะให้ผลการทดลองแบบเดียวกันมั้ย
  5. ขอร้องอย่าถอดหน้ากาก ตอนไปที่สาธารณะที่คุณมีโอกาสอยู่ใกล้ชิดคนอื่นเกิน 2 เมตร
  6. ถ้าใครพกของไป อาจจะเอาหน้ากากไปหลายชิ้น เพราะตอนหน้ากากเปียกเหงื่อ มันหายใจยากขึ้นกว่าเดิม
*** ผลที่ได้จากการทดลองนี้ อาจจะแตกต่างกันก็ได้ในแต่ละบุคคล เพราะขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น ความฟิตของร่างกาย อุณหภูมิขณะวิ่ง (ยิ่งร้อน ยิ่งสร้างคาร์บอนไดออกไซด์เยอะ) ลักษณะของหน้ากากที่ใช้ เป็นต้น ***
ขอบคุณ Kunchit Piyavechviratana Petch Wacharasint @อ.อ้วด Amorn Mon Tahn Somboonviboon Lakky Kung Onuma Peng Bew Chawanlak Wanwipha Malaithong Suphawadee Thongthip @ต๋อง และหน่วยโรคปอดและเวชบำบัดวิกฤต กองอายุรกรรม รพ.พระมงกุฏเกล้า